ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਅੰਤ ਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਬਣਨ ਦਾ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਈਨ ਮਨਵਾਉਣ ਦਾ ਯੁੱਧ। ਯੁੱਧ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ, ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਯੁੱਧ ਜਾਰੀ ਹੈ ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਬਰਤਾਨੀਆ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਸਪੇਨ, ਫਰਾਂਸ ਆਦਿ ਨੇ 19ਵੀਂ, 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ, ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖ਼ਲਨਾਇਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਮਾਨਵੀ ਹੱਕਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਯੂਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਸਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ 60ਵਿਆਂ ਤੇ 70ਵਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ‘ਚ ਯੂਰਪੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੀ ਗਾਲ ਵੀ ਪਾਮੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਡੀ ਗਾਲ ਨੇ ਨਾਟੋ ਮਿਲਟਰੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚੋਂ ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਅੱਡੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਰਸਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੀ ਗਾਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਹਨਸਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ‘‘ਫਰਾਂਸ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੈਰਾਡਲ ਵਿਲਸਨ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਪੱਖੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੈਨਿਕ ਭੇਜਣ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ ਵਿਲਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਐਡਵਰਡ ਹੈਥ ਨੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਸਟਰੀਆ ਤੇ ਮਾਲਟਾ ਵਰਗੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਛੋਟੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਈਨ ਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਲਾਕ ਬਿਖਰ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਠੰਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ ਨਿਰਪੱਖ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦਨਾ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਵੀਡਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਸੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਿੱਠੂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫਰਾਂਸ ਮੁੜ ਨਾਟੋ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ‘ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ‘ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। 1983 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਐਟਮੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕਤਰਫ਼ਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 20 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਪਿਛਾਂਹ-ਖਿੱਚੂ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲ਼ ਕੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਆਏ ਫਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਓਲੋਫ਼ ਪਾਮੇ, ਡੀ ਗਾਲ, ਹੈਥ, ਕਰੀਸਕੀ, ਮਿਨਟੌਫ਼ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਹੰਢਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਿਕੋਲਸ ਸਾਰਕੋਜ਼ੀ, ਟੋਨੀ ਬਲੇਅਰ, ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰੂਨ ਵਰਗੇ ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਅਮਨ-ਪਸੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਾਰਜ਼ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ 1796 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ : ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਕਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਪਿਆਰ ਕਰੋ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਪਿਆਰ ਉਹ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪ ਹੀ ਗੁਲਾਮ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਕਮ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਰੋਕਣਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ।
ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਰਾਏ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
