ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੱਪ ਦੇ ਟੁਟਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲ ‘ਚ ਹੀ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।
‘ਨਹੀਂ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਾਂਗਾ’ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ।
ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਉਹ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ, ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ ‘ਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਜਦ ਮੈਂ ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।ਮੈਂ ਵੀ ਨਵਾਂ ਆਇਆ ਸਾਂ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਵੀਂ ਸੀ।ਉਹਨੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।ਮੈਂ ਚੀਕਿਆ ਸਾਂ, ‘ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਇੰਦਰਜੀਤ?” ‘ਬੁਲਾਉ ਇਹਨੂੰ’।ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕੋਈ ਮਰਦ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਦਫ਼ਤਰ ‘ਚ ਆਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ।ਉਹ ਨੀਵੀਂ ਪਾਕੇ ਸਭ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀ। ‘ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ’ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਅਖੀਰ ‘ਚ ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਉਸੇ ਹੀ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਉਹ ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗਰ ਫੁਟ-ਫੁਟ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ।ਮੈਂ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਸਾਂ, ਸੋਚਾਂ ਇਹ ਕੌਣ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਇੰਨਾ ਰੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?
ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਰੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ‘ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਰ ਪਿਆ ਸਾਂ। ‘ਏਦਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਲੜਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਭਲਾ?’ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇਪਣ ਜਿਹੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ ਸੀ।ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ‘ਚ ਗ਼ੁੱਸਾ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ-ਕੀ ਬੋਲ ਗਿਆ ਸੀ।ਉਹਨੂੰ ਸੌਰੀ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਪਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਿਆ।ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਦਿਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਹੱਕ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਰਾਜ਼ ਰਹੀ। ਉਇੰਦਰਾ ਸੌਰੀ” ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ। ਉਦੇ ਮੰਨ ਜਾਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ।ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੁਰਦੀ ਗਈ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇੰਦਰਾ ਵੀ।ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਦੇਖਣਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ।ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਚੱਲ ਪਏਗੀ।ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਨੂੰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।ਔਰ ਇੰਦਰਾ ਮੇਰੀ ਲੱਗਦੀ ਵੀ ਕੀ ਸੀ?ਬਹੁਤੀ ਸੋਹਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਸੋਹਣਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਹੈ! ਮੇਰੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ‘ਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਫ਼ਿਦਾ ਸਨ।ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਇੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਸੀ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇੰਦਰਾ . . .ਚੰਚਲ, ਬੇਰੋਕ।ਮੇਰੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਧਦਾ ਪਿਆਰ, ਮੇਰਾ ਫ਼ਿਕਰ, ਮੇਰੀ ਪਰਵਾਹ।ਮੈਂ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਇੰਦਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਕੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਧੜਕਿਆ।
ਦਫ਼ਤਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ।ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।ਮੈਂ ਜਾਣ ਗਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਗੁੱਟ ‘ਤੇ ਬੱਧੀ ਮੌਲੀ, ਹੱਥ ‘ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਮਹਿੰਦੀ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਤੇ ਮੁੰਦਰੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰ ਗੁਪਤਾ ਸਰ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਇਸ ਗੋਲ ਘੁੰਮਦੀ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਇੰਦਰਾ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਬੈੱਲ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ, ਪੀਅਨ ਭੱਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰ ਤੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ‘ਉਹ 6 ਨੰਬਰ ਕੈਬਿਨ ‘ਚ ਜਿਹੜੀ ਮੈਡਮ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਬੁਲਾ ਜ਼ਰਾ’।ਮੈਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾ ਸਮਝੇ।‘ਹਾਏ ਵੇ ਅੜਿਆ ਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜੀਅ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਸੋਚਾਂ ਸੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਏਦਾਂ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ਬਰ ਕੀਤਿਆਂ ਤੇ ਕਦੇ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੂੰ” ਉਹਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਆਦਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਇੰਦਰਾ ਮੈਂ . . .! ਮੈਂ ਨਾ ਇੰਦਰਾ . . .! ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਅਗਾਊਂ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀ।ਮੰਗਣੀ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਮੈਂ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਸਹਿਜ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਾਂ।ਉਇੰਦੂ ਮੈਂ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਵਾਂ” ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।ਉਹਦੀਆਂ ਸੁਆਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਹੰਝੂ ਤੈਰਨ ਲੱਗੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਹੀ ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੋਖ ਲਏ।ਇਉਂ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਉਹਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲਿਆ।“ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਊਂ ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਕੀ ਹਾਥ ਕੀ ਲਕੀਰੋਂ ਪਰ
ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਝੇ ਮਾਂਗਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਔਰ ਪਾ ਭੀ ਲੀਯਾ”ਇੰਦਰਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।ਮੈਂ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ‘ਮੈਂ ਦੋ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਇੰਦਰਾ, ਚੱਲ ਅੱਜ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਕਰ ਲਈਏ।’‘ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਕਰ ਆਇਆਂ ਵੇ ਅੜਿਆ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਹੋਣਾ ਏਂ?’ ਉਹ ਗ਼ਮਗੀਨ ਹਾਸਾ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਪੱਸਰ ਗ ਏ, ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲੜਕਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।ਗੁਪਤਾ ਸਾਬ੍ਹ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ ਰਾਬਰਟ ਬ੍ਰਾਊਨਿੰਗ ਦੀ? ‘ਦ ਲਾਸਟ ਰਾਈਡ’
ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜੁਆਬ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਚਲੋ ਅੱਜ ਅੱਡ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਾਂ ਵੀ ਲਾਸਟ ਰਾਈਡ ‘ਤੇ ਚੱਲੀਏ।
ਉਘੋੜ ਸਵਾਰੀ?” ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਨਾ ਸਹੀ, ਬੋਟਿੰਗ ਹੀ ਸਹੀ, ਉਹ ਮਡ ਆਈਲੈਂਡ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਨਾ ਉੱਥੇ।ਉਠੀਕ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂਗੀ?
ਉਵੇ ਝੱਲ੍ਹਿਆ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਫਿਰ ਆ ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਅੱਡ ਹੋ ਕੁ ਜਿਊਂਦੀ ਰਹੂੰ ਤਾਂ”
ਅੁਹ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਮੋਹ ਭਰ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ।
ਉਇਉਂ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਬਿਨਾਂ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ ਇੰਦਰਾ”!!! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਛੇ ਵੱਜ ਗਏ ਨੇ।ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ।ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਬੋਟ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇ ਇੰਦਰਾ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਉਹਨੇ ਇਉਂ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਡੂਬਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ।ਇੱਕ ਟੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।
ਮੈਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਪਰ ਅੱਜ ਜਦ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।… ਘਰ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।ਕੁਝ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਬਦ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕਿਆ।ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਓਪਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।ਇੰਦਰਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, “ਇੰਦੂ” ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਉਹ ਬੋਲਦੀ ਨਹੀਂ।ਉਹਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ ਹੈ।ਸਾਹ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨੇ।
ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।(ਲੇਖਿਕਾ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਭਾਗ ਤੀਜਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ।)
